taysonquynhon's Blog

Một thời học trò để nhớ về

Bóng ‘Khổng Tử’ vẫn ám ảnh giáo dục

Cách người Việt “vô tư” chấp nhận lo lót, chạy cho con vào trường điểm, lớp chuyên, cho con học thêm ở chính cô đang dạy con mình… đang làm sâu sắc cảm nhận “bị cái ma học nó ám” trong xã hội từng chịu ảnh hưởng đạo Khổng/Nho giáo.

Khẩu hiệu ‘Tiên học lễ…’ nên bỏ?

Trong một bài viết của AP đề cập sự kiện “đạp đổ cổng trường thực nghiệm” có câu: “Ở đất nước chịu ảnh hưởng Khổng giáo này cái sự học là nỗi ám ảnh toàn dân (In this Confucian nation where education is a national obsession…)”. Bài được dịch đăng tải trên nhiều báo Việt, với một số đoạn lược dịch.

Học giả quốc tế đều không giấu sự hoài nghi cả về sự tồn tại của ông Khổng Tử, cũng như không loại trừ rằng nhiều cánh nhánh đã được cài cắm thêm vào cây đại thụ tư tưởng của ông thánh không thành đạt lúc sinh thời này.

 

Trò phải an phận bình đựng kiến thức “đã chín kỹ”

Một cỡ giầy cho mọi cỡ chân

Học giả hiện đại Đông Âu nghiên cứu về Khổng giáo nhằm giải thích vì sao hệ tư tưởng này lại có ảnh hưởng mạnh đến thế ở Trung Quốc cả ngày nay, và gần đây lại được rót vào bình mới, thành học thuyết “xã hội hài hoà” cho Trung Quốc đầu thiên niên kỷ mới, để điều chỉnh những va đập lợi ích…

Theo học giả Đông Âu, hệ lụy của tư tưởng Khổng giáo đối với giáo dục là sự đúc sẵn cho từng thân phận trong xã hội một thứ khuôn phép, dẫu là trò trong quan hệ với thầy, con trong quan hệ đối với cha, thần dân trong quan hệ với kẻ cai trị, hay cấp dưới với cấp trên…

“Một trong những cơ sở trật tự xã hội, theo Khổng giáo – là sự phục tùng tuyệt đối người trên. Phải tuân thủ ý chí, lời dặn, nguyện vọng của người trên một cách mù quáng, đó là đòi hỏi thông thường kẻ dưới – người trên; của thuộc cấp với thượng cấp, của mỗi thần dân trong phạm vi vương quốc, của từng người trong phạm vi họ tộc, gia đình. Khổng Tử cho rằng quốc gia, nhà nước là một thứ gia đình lớn”, với vua là “con trời”, quan là “cha mẹ dân”… Ông cho gia đình là (vương) quốc nhỏ…”- nơi quá khứ quan trọng hơn tương lai, quyết định hiện tại và tương lai.

Cho rằng người dân thường (thời cổ đại) chủ yếu là vô học, thậm chí không hiểu được là mình cần gì, Khổng Tử viết: “Cần phải bắt nhân dân đi theo con đưởng họ phải đi, mà không cần giải thích cho họ làm thế để làm gì” .

Sự nhấn mạnh các giá trị của gia đình, họ mạc dẫn tới xu thế càng đẻ nhiều càng vui, và xu hướng họ hàng nâng đỡ, nhờ cậy lẫn nhau…

Về tâm lý trẻ em dưới ảnh hưởng đạo Khổng/Nho giáo, các tác giả Đông Âu viết: “Đi chệch ra khỏi các khuôn đúc sẵn là không được phép. Không chấp nhận một ngoại lệ, một chơi trội, một bản sắc riêng, một xuất chúng về đầu óc; không một lý thuyết nào được tỏ ra cao siêu hơn (đạo Khổng) có quyền tồn tại trong nền văn minh Khổng giáo. Các quy chế về sùng bái người đi trước là vô cùng khe khắt, và một cách giáo dục như thế trấn áp mọi thiên hướng cá nhân ngay từ khi còn nhỏ tuổi.

Ngay từ tấm bé, mỗi cá thể phải làm cho mình quen đi với các thang giá trị , rằng cá tính, nội tâm, “cái tôi” chẳng là gì với khuôn phép dùng chung, đã được thiết kế hợp lý (từ thời cổ đại), và là bắt buộc cho tất cả”.

Vòng luẩn quẩn

Nhiều tác giả Tây Âu khảo sát quan hệ họ hàng trong văn minh Khổng/Nho giáo, mối quan hệ của tư tưởng đạo Khổng với tệ nepotism (thói đời của một số người có quyền lực hoặc có ảnh hưởng, tìm mọi cách ưu đãi bà con thân thuộc của mình, nhất là cho họ công ăn việc làm…), cũng là một hình thức tham nhũng về chính trị.

Một số tác giả phương Tây cho rằng đạo Khổng, dù không ra mặt, đã hỗ trợ tham nhũng, vì lẩn tránh các giá trị của pháp luật (pháp trị). Hệ thống thi cử của phong kiến châu Á cho phép cả những ai giỏi học vẹt (“thuộc làu kinh sử”) qua được các kỳ thi để trở thành quan chức, rồi “cả họ được nhờ”, cả về danh lẫn lợi. Nhưng khoa cử là con đường tiến thân duy nhất, khiến có những sĩ tử suốt đời lọ mọ đi thi.

“Lều chõng” còn là thứ đòn bẩy cho tham nhũng. Vì một chế độ tuyển chọn nhân tài kiểu “học gạo” với những kiến thức phô trương, bay bướm, chỉ cốt sao không phạm huý; một cách phân bố nhân sự kiểu “nepotism” (cổ cánh) làm cho dẫn đến một quan trường kém tài và nhũng nhiễu, như người Pháp tổng kết. Kết quả là kinh tế phát triển kém, lương công chức thấp, kết quả là công chức, trong cái vòng luẩn quẩn ấy, lại càng ngập sâu vào tham nhũng và o bế họ hàng, kéo bè kết cánh …

Di căn qua chữ “lễ”

Tư tưởng Khổng giáo nguyên nhân chính đã làm cho Trung Quốc không phát triển được suốt 2000 năm, vì Khổng giáo (Nho giáo), là trụ cột cho chế độ phong kiến (chuyên chế gia đình trị, bóc lột, tham nhũng). Khổng tử còn đề xướng “lễ trị”để củng cố tôn ti trật tự phong kiến, cho dù gốc của lễ nghĩa phải là sự tự giác, các quy tắc lễ nghĩa là những giá trị tinh thần, không thể là một “bộ luật” bắt buộc.

Chữ “lễ” trong Khổng giáo nhấn mạnh quá mức các quan hệ họ hàng, thân tộc, tính cục bộ địa phương, áp đặt sự phục tùng các tầng trên trong đại gia đình đa thế hệ, trong các phường hội đồng hương. Ưu tiên dòng dõi, di sản chính trị (“con vua lại làm vua”), không trọng tài đức, đóng góp của “người dưng”. …

Từ “phú quý sinh lễ nghĩa” củng cố hình thái “gia đình trị” trong quản trị, ra mặt hoặc ngấm ngầm. Lễ nghĩa họ hàng, đồng hương biện minh cho các vận động, giật dây, đưa những người cùng huyết thống, cùng quê, lên các cương vị lẽ ra phải được khách quan lựa chọn để dành cho những người có tài đức, công tâm. Nhấn mạnh tuổi tác, quá khứ, thâm niên, dẫn đến nếu có tài đức bằng nhau thì người già lại được chọn. Kết quả của thứ “lễ giáo” này là một thứ “vườn ươm” tham nhũng, cơ hội, bè cánh, bao che, thủ cựu…

Áp đặt tư duy từ trên xuống, tuyển chọn viên chức thuần tuý qua sát hạch lý thuyết suông, ngấm ngầm “nhất bên trọng” về lợi ích cục bộ của huyết thống và sinh quán, đặt riêng tư trên luật pháp… là nguyên nhân gây tê liệt chức năng nền giáo dục, nền kinh tế – là gốc rễ truyền nhiễm tham nhũng từ đời này sang đời khác ở các nước từng chịu ảnh hưởng của đạo Khổng.

Lê Đỗ Huy

Nguồn: http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/80998/bong–khong-tu–van-am-anh-giao-duc.html

19.07.2012 - Posted by | Giáo dục | ,

3 phản hồi »

  1. @trangochau: Cái còm của bác nghe như có cái vị chua chát thế nào. Dân nẫu cũng hay nói lẫy đó bác, hehehe.

    “Rằng hay thì thật là hay,
    Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào” hichichic

    Một xã hội nhiễu nhương, đầy ngang trái, bất công thì người ta phải đổ tội cho cái nền giáo dục của nó mà thội. Tác giả đành đổ lỗi cho cái học thuyết Khổng Mạnh là nghe có vẻ an toàn nhất, ai hiểu sao cứ hiểu, vậy mới là tài.

    Phản hồi bởi Trần Ngọc Luyện | 25.07.2012 | Trả lời

    • Với thực tế nhiều việc đã xảy ra, hôm qua: đúng, hôm nay: sai, ngày mai: có thể đúng.

      Bởi vậy: Sai hay đúng là do người ta quy ước với nhau chứ chẳng liên quan gì đến chân lý và khoa học cả!

      Cho nên, bàn luận chẳng qua để góp vui thôi, Truyện Kiều mà cụ Tiên Điền cũng chỉ nói “Mua vui cũng được một vài trống canh” mà!

      Phản hồi bởi trangochau | 25.07.2012 | Trả lời

  2. Theo tôi, việc phục hồi và chấn hưng Khổng giáo là quá tầm bậy. Chúng ta, và cả Trung Hoa Nhân dân Cộng hòa Quốc, đã đả phá, gần như thành công cái “giáo” phong kiến, lạc hậu,… này. Không hiểu tại sao bi giờ lại tái phục hưng nó, thậm chí, người bạn “4 tốt, 16 chữ vàng” vĩ đại của của chúng ta cũng thành lập những “Viện Khổng Tử” trên nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ!

    Giáo điều và tư tưởng Khổng – Mạnh đã được thay thế bởi chủ nghĩa Marxist – Leninist, tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng Mao Trạch Đông – đỉnh cao của trí tuệ loài người – rồi. Chúng ta đã thay thế “Tử viết”, “tứ thư, ngũ kinh” bằng “Marx dạy”, bằng “Tư bản luận”, bằng “Karl Marx toàn tập, tập…, bản tiếng …” rồi. Chúng ta đã thay thế nền giáo dục “tầm chương trích cú” bằng “tầm chứng dẫn nguồn”, văn minh hơn gấp bội phần rồi. Chúng ta đã thay thế khái niệm “Trời” lạc hậu bằng khái niệm “Đảng” và “Đảng ta” đầy văn minh, nhân bản và hiện đại,… rồi. Không tin, cứ thay các khái niệm cũ bằng khái niệm mới coi, chư vị sẽ thấy nó y chang đến trên 90% đấy! (Thí dụ điển hình, cũ: “Trung với Vua, hiếu với cha mẹ”, hiện đại: “Trung với Đảng, hiếu với dân”; cũ: “Ý Vua tức là ý Trời”, hiện đại: “Ý Đảng (tức là) lòng dân”;…). Tôi lưu ý, tuy giống nhau về hình thức nhưng nội dung thì chúng ta ngày nay văn minh hơn, khoa học hơn!

    Nền giáo dục ư! Bởi cái ảnh hưởng thâm căn cố đế của giáo điều Khổng – Mạnh, như bài viết trên đã phân tách, quá rõ!

    Còn “tiên học lễ” ư? THẾ NÀO LÀ LỄ? SÁO RỖNG! Quý thầy, cô giáo được đào tạo dưới mái trường sư phạm XHCN những năm 50, 60,70, 80 của thế kỷ trước có được dạy “Tiên học lễ” đâu mà bây giờ vẫn đương là những những người thầy, người cô giáo khả kính, hơn nữa lại đương thời là những nhà lãnh đạo, quản lý nền giáo dục nước nhà đấy thôi!

    Như vậy, đừng để “cái ma học nó ám” cần thiết phải đả phá cái tàn dư giáo điều của giáo thuyết Khổng – Mạnh.

    Cần phải bỏ cái xì-lô-gân “Tiên học lễ” mà thay vào đó là “Tiên học làm người” như lời dạy của Đ/c Tổng Bí Thư Nông Đức Mạnh ở buổi trò chuyện với các em học sinh tại ngôi trường cổ kính Chu Văn An – Hà Nội vào mùa tựu trường của học sinh cả nước năm 2010 vậy. (Cụ thể và chi tiết có thể đọc ở đây )

    Phản hồi bởi trangochau | 24.07.2012 | Trả lời


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: