taysonquynhon's Blog

Một thời học trò để nhớ về

Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam

TT – Dù được tổ chức tại một thành phố nhỏ như Thanh Hóa, hội thảo quốc gia “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử VN” (diễn ra trong hai ngày 18 và 19-10) vẫn thu hút hơn 400 nhà khoa học từ khắp đất nước và cả quốc tế tham dự, đóng góp những nghiên cứu mới nhất.

Có lẽ ban tổ chức hội thảo cũng hơi bất ngờ khi nhận được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học và dư luận xã hội như vậy.

Tình cảm của hậu thế dành cho những giá trị lịch sử

Không chỉ có các nhà khoa học mà còn có các nhà chính trị: nguyên tổng bí thư Lê Khả Phiêu, phó trưởng Ban tuyên giáo T.Ư Vũ Ngọc Hoàng… và không chỉ là những hậu duệ của các chúa Nguyễn ở cố đô Phú Xuân hay đất phát tích Thanh Hóa, mà còn là hậu duệ của dòng họ Nguyễn ở khắp VN, ở nước ngoài cũng về quê tham dự ngày trọng đại này.

Một cuộc triển lãm mini đã được diễn ra ngay tại sảnh chính của địa điểm hội thảo. Những hình ảnh của đoàn làm phim Đi tìm dấu tích ba vua (Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân), từ những lăng mộ hoang tàn của vua Thành Thái ở Huế, đến nghĩa trang Ba Đồn – nơi chôn những người dân bị thảm sát vì theo phong trào Cần Vương, sang tận quần đảo Reunion – nơi vị vua yêu nước Duy Tân bị lưu đày… khiến người xem không khỏi xúc động và tự hào.

Xúc động vì biết được những câu chuyện ngoài sử sách – cha ông ta đã anh dũng lựa chọn sự hi sinh như vậy và đã nhận lấy những bi kịch mà chỉ lịch sử mới minh oan được. Và tự hào vì sau rất nhiều lớp bụi thời gian, cuối cùng con cháu hôm nay cũng tìm được đến tận nơi, cả những góc tận cùng trái đất, bên kia đại dương để nâng niu nắm xương lưu đày của cha ông mang về đất mẹ.

Ngay trước giờ khai mạc hội thảo, 10 phút trong bộ phim vừa hoàn thành được công chiếu, và tất cả cử tọa đã ngồi lặng trước màn hình khi giọng nhà thơ Nguyễn Duy cất lên: “Thịt da lưu lạc xứ người/Mà linh hồn vẫn ở nơi quê nhà… Bao triều vua phế đi rồi/Người yêu nước chẳng mất ngôi bao giờ”… Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân… chính là những hậu duệ cuối cùng xứng đáng với những vị tiên hiền – Nguyễn Hoàng đã từ mảnh đất Thanh Hóa ra đi mở mang bờ cõi cũng vào một ngày cuối thu đầu đông như thế này, 450 năm trước.

Ít có hội thảo khoa học nào diễn ra nghiêm túc mà cảm động như vậy.

Khách quan, trung thực, công bằng

Trong lời khai mạc hội thảo, GS sử học Phan Huy Lê – chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN – đã đề xuất những tranh luận về mặt tích cực lẫn hạn chế của vương triều Nguyễn trong tiến trình lịch sử VN cần khách quan, trung thực, công bằng, để hội thảo có thể đi đến những nhận xét toàn diện.

Do những biến động lịch sử, cách nhìn nhận và đánh giá của hậu thế về vai trò của chúa Nguyễn và triều Nguyễn có rất nhiều thay đổi qua mỗi thời kỳ. Có khi một chiều ngợi ca, có khi phê phán, thậm chí mạt sát. Nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu “nhận thức lại lịch sử” đã trở thành nhu cầu của thời đại.

Nhận thức lại triều Nguyễn – như GS Phan Huy Lê nói trong lời đề dẫn – luôn là một tất yếu, và một quá trình vận động, không có chân lý cuối cùng. Cũng vì thế mà tại hội thảo lớn nhất từ trước đến nay về chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn có những vấn đề vẫn còn tiếp tục cần được làm sáng tỏ.

Với khối lượng báo cáo đồ sộ: 91 báo cáo – 800 trang khổ lớn, trong buổi sáng đầu tiên của hội thảo các nhà khoa học đã chia làm ba nhóm đề tài chính để thảo luận: “Chúa Nguyễn”, “Vương triều Nguyễn”, “Di sản văn hóa”. Với từng nhóm đề tài, hội thảo đã đặt ra những vấn đề có thể đạt đến sự thống nhất và những vấn đề sẽ còn phải tranh cãi.

Về chúa Nguyễn, công lao không thể phủ nhận là: khai phá và xây dựng Thuận – Quảng, mở mang lãnh thổ và xác lập chủ quyền trên đất Nam bộ. Nhưng còn tranh cãi gay cấn nhất là quan hệ Nguyễn – Tây Sơn và xác định công lao thống nhất đất nước. Hành động cầu viện Xiêm của Nguyễn Ánh – tuy không thành vì 5 vạn quân Xiêm đã bị chiến thuyền của Nguyễn Huệ đánh tan tác ở Rạch Gầm – Xoài Mút, nhưng cũng vẫn cần được đặt lên bàn cân lịch sử để cân công – cân tội.

Về vương triều Nguyễn, thành tựu vĩ đại nhất là đã xác định chủ quyền lãnh thổ trên một dải giang sơn tương đương nước Việt hiện nay; xây dựng được chính quyền quân chủ tập trung hoàn thiện nhất trong lịch sử đất nước; thiết lập bộ máy luật pháp, hành chính; xây dựng nền kinh tế có chủ quyền, có thông thương; bắt đầu manh nha ý tưởng canh tân xã hội. Nhưng cũng không thể không đặt ra trách nhiệm về việc đã lãnh đạo một cuộc chiến không cân sức, với những sai lầm về chiến lược dẫn đến thất bại trước sức mạnh quân sự Pháp, dẫn đến mất nước hoàn toàn vào tay thực dân Pháp năm 1885.

Với các di sản văn hóa triều Nguyễn cũng vậy. Ba di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới: đô thị cổ Hội An, kinh thành Huế, nhã nhạc cung đình Huế. Hệ thống giáo dục, thi cử thời Nguyễn, hệ thống văn bia đồ sộ, kho thư tịch khổng lồ… còn lại đến ngày nay ghi nhận thành tựu vĩ đại mà dân tộc ta đã đạt được dưới sự lãnh đạo của tập đoàn phong kiến nhà Nguyễn…

Nhưng cũng không thể không nhận thấy chính tinh thần Nho giáo rập khuôn của phong kiến Trung Hoa đã không còn là công cụ để trí thức VN nhận thức thời đại, chính vì thế các ý tưởng canh tân của những vị vua như Minh Mạng đã không thể kịp vận hành để thành thể chế khiến VN trở nên yếu ớt và lạc hậu trước các thế lực kinh tế, quân sự từ phương Tây tràn sang.

Với những “công” và “tội” ấy, triều Nguyễn – một trong những triều đại vĩ đại và phức tạp nhất trong lịch sử dân tộc – đang cần được và đòi hỏi các nhà khoa học phân tích, đánh giá lại khách quan, công bằng, trung thực, tạo những tiền đề khoa học cho việc biên soạn lại một bộ quốc sử của thời đại chúng ta. Mà một tiền đề quan trọng là những kết luận từ hội thảo này, sau ngày thảo luận cuối vào hôm nay 19-10.

THU HÀ

Advertisements

16.06.2010 - Posted by | Bài viết | ,

3 phản hồi »

  1. Reposted from binhdinhngaynay.com
    Như vậy, liệu ta có nên “khách quan, trung thực, công bằng” để nhìn nhận và đánh giá lại, ít nhất là về tài năng, nghĩa khí và lòng trung liệt, của những người con đất Bình Định đã từng phục vụ cho chúa Nguyễn và triều Nguyễn, như: Châu Văn Tiếp, Lê Chất, Ngô Tùng Châu, Đặng Đức Siêu ( ở đây , hoặc ở đây ), v.v…

    Bởi vì, thật đáng buồn, khi tôi có dịp đến dự tiệc cưới ở nhà một cựu chủ tịch xã Cát Tài, mà ẩm, thực khách đa phần thuộc hàng “có máu mặt” ở địa phương, ấy vậy mà khi hỏi đến Ngô Tùng Châu, người mà “Chỉ non sông giã với cô thành, chén tân khổ nhắp ngon mùi chính khí”, thì không ai biết cả!

    Tất nhiên: “Do những biến động lịch sử, cách nhìn nhận và đánh giá của hậu thế về vai trò của chúa Nguyễn và triều Nguyễn có rất nhiều thay đổi qua mỗi thời kỳ. Có khi một chiều ngợi ca, có khi phê phán, thậm chí mạt sát. Nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu “nhận thức lại lịch sử” đã trở thành nhu cầu của thời đại.

    Nhận thức lại triều Nguyễn – như GS Phan Huy Lê nói trong lời đề dẫn – luôn là một tất yếu, và một quá trình vận động, không có chân lý cuối cùng. Cũng vì thế mà tại hội thảo lớn nhất từ trước đến nay về chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn có những vấn đề vẫn còn tiếp tục cần được làm sáng tỏ”

    Nhưng đó là nhận thức và đánh giá về các chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn Gia Miêu. Còn ở đây, những người con đất Bình Định là danh thần triều Nguyễn, khi mà quan niệm lúc bấy giờ “trung quân tức là ái quốc”, thì không thể không ghi nhận họ là danh nhân đáng được vinh danh vậy!

    Tại sao, khi mà ở miền nam có lăng Lê Văn Duyệt, khói hương nghi ngút… thì ở ta những người con Bình Định tiêu biểu như trên mà tài năng và tiết nghĩa nào có kém thua, ngay tại quê nhà không mấy ai biết đến!

    Bình luận bởi Trần Ngọc Châu | 16.06.2010 | Phản hồi

    • Khó mà bàn cho rõ vấn đề này lắm A . Châu ạ ! Mình cũng có đường Võ Tánh , Ngô tùng Châu , Gia long trước 75 ….mà chỉ có con đường Nguyễn Huệ nằm sát biển … Chính quyền thầy hơi sai nên đặt thêm 2 con đường mới : Quang Trung , Đống Đa …Theo tâm lý chung : ca tụng danh tướng triều Nguyễn thành ra vô tình phủ nhận TÂY SƠN TAM KIỆT .TCT

      Bình luận bởi ta chi than | 17.06.2010 | Phản hồi

      • Mình chưa bàn sâu về vai trò của triều nguyễn trong toàn bộ tiến trình lịch sử của dân tộc đâu! Ở đây mình chỉ đề cập đến tài năng và tiết nghĩa của một vài nhân vật Bình Định có cộng tác với triều Nguyễn Gia Miêu.
        Sự đối lập và thắng – bại của triều Nguyễn Tây Sơn và triều Nguyễn Gia Miêu, có những vấn đề đặc biệt nhưng lại là tất yếu của lịch sử đấy!
        (ý kiến trên của mình nguyên là một bài viết mình đã đăng ở đây:http://www.binhdinhngaynay.com/diendan/forum_posts.asp?TID=4832&PN=1
        Nhưng Luyện lại đưa vào “phản hồi” ở đây đó)

        Bình luận bởi Trần Ngọc Châu | 17.06.2010 | Phản hồi


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: